Po godzinach

>>> Uszkodzenia więzadeł stawu kolanowego u psów (dr n.wet. Adam Michał Janicki, specjalista chirurg.)

Staw kolanowy u psa jest miejscem kontaktowania się czterech kości: kości udowej, rzepki, kości piszczelowej i kości strzałkowej. Kość strzałkowa w bardzo ograniczonym zakresie kontaktuje się ze stawem przez więzadło poboczne boczne i torebkę stawową w najbliższym sąsiedztwie krawędzi bocznej łękotki bocznej. Zatem tylko uszkodzenia głowy kości strzałkowej angażujące uszkodzenie więzadła pobocznego bocznego  lub piszczelowo-strzałkowego mają wpływ na pracę stawu kolanowego (ściślej – stawu udowo-piszczelowego)

Pod względem czynnościowym przyjęto podział kolana na dwa stawy: staw udowo-rzepkowy i staw udowo-piszczelowy. 

Staw udowo-rzepkowy, w skład którego wchodzi bloczek kości udowej, rzepka, torebka stawu udowo-rzepkowego z dwoma pasmowatymi wzmocnieniami (troczkami rzepki) łączącymi rzepkę z przyśrodkowym i bocznym kłykciem kości udowej, więzadłem rzepkowym (łączącym rzepkę z kością piszczelową.



Rys. 1. Reprodukcja radiogramu kolana psa ze schematycznie  naniesionymi więzadłami i łękotkami; 
1– rzepka, 
2 –  więzadło rzepki, 
3 – łękotka  przyśrodkowa, 
4 – więzadło  krzyżowe przednie, 
5 – więzadło poboczne przyśrodkowe,    
6 – łękotka boczna, 
7 – więzadło krzyżowe tylne, 
8 –  troczek rzepki przyśrodkowy,  
9 – trzeszczka Vesala.

W przedniej i dolnej części stawu udowo-rzepkowego, tuż przed łękotkami (Rys.1: 3) i łączącym je więzadłem międzyłękotkowym (nieuwidocznionym) znajduje się ciało tłuszczowe pokryte błoną maziową, zapewniające odżywianie chrząstki stawowej i przednich obszarów łękotek. Wypełnia ono w całości przestrzeń za więzadłem rzepkowym (Rys.1: 2).

Rzepka stabilizowana jest w swym ruchu ślizgowym na rowku bloczka kości udowej podczas zginania i prostowania kolana przez boczny i przyśrodkowy troczek. Siła prostowania kolana generowana przez zespół mięśnia czworogłowego, zajmującego przednią część uda, przekazywana jest na podudzie przez więzadło rzepki (Rys.1: 2). Jego przyczep końcowy znajduje się na górnym końcu kości piszczelowej. Skurcz mięśnia czworogłowego prostuje staw kolanowy.

Stabilizację boczną, zapobiegającą odchylaniu się kości w kierunku do wewnątrz i na zewnątrz, zapewniają więzadła poboczne, z których przyśrodkowe uwidoczniono na schemacie (Rys.1: 5).

Główne kości tworzące staw udowo-piszczelowy, udowa i piszczelowa, nie mają dopasowanych do siebie powierzchni stawowych. Pełny kontakt tych kości i optymalną czynność stawu zapewniają dwie wklęsłe półksiężycowate chrząstki – łękotki (Rys. 1.: 3,6). 

Staw udowo-piszczelowy stabilizowany jest statycznie przez wymienione już więzadła poboczne oraz przez znajdujące się wewnątrz stawu więzadła krzyżowe, przednie i tylne (Rys.1: 4,7). Ich rolą jest zapobieganie uślizgom podudzia ku przodowi (więzadło krzyżowe przednie) i ku tyłowi (więzadło krzyżowe tylne).


Rys.2. Dwie grupy mięśni kończyny miednicznej psa odpowiedzialne za czynność prostowania  stawu kolanowego (kolor zielony) i zginania (kolor czerwony). Nazwy podane są po łacinie dla skrócenia tekstu.

Dynamikę (ruch) stawu kolanowego zapewniają liczne mięśnie (głównie mięśnie uda) i kilka mięśni podudzia. Ich schematyczny przebieg i punkty przyczepów początkowych (górnych) i końcowych (dolnych) został przedstawiony na Rys. 2.

Obie te grupy mięśni podczas pracy stabilizują staw kolanowy w sposób dynamiczny, ponieważ ich przyczepy znajdują się powyżej i poniżej stawu kolanowego.

Osłabienie mięśni, wynikające z niedorozwoju, zaników z powodu chorób, niedostatecznego wytrenowania oraz schorzeń o podłożu nerwowo-mięśniowym bądź immunologicznych, może być przyczyną przeciążeń statycznych stabilizatorów jakimi są więzadła. 

Wadliwa budowa kości udowej czy kości podudzia bądź obu tych kości jednocześnie, wpływa na pojawianie się nieprawidłowych wypadkowych sił działających na staw kolanowy. Może to być przyczyną zwichnięć rzepki na stronę przyśrodkową lub boczną.

Gwałtowne starty psa do szybkiego biegu z zatrzymania, nadwaga, wskakiwanie na wysokość większą niż wzrost psa w kłębie, są najczęstszą przyczyną  uszkodzeń więzadła krzyżowego przedniego kolana.

Wytrzymałość mechaniczna tych więzadeł zależy od jakości i ilości włókien kolagenowych, z których są zbudowane. Cechy wrodzone, przekazywane wraz z materiałem genetycznym od przodków ale także rozwój osobniczy psa (tak w fazie przed- jak i pourodzeniowej) mają wpływ na jakość tkanki łącznej i kolagenu.

Wysoko przetworzony pokarm, substraty do którego produkcji (białka, węglowodany i tłuszcze  pochodzenia zwierzęcego a także białka, węglowodany i włókno pochodzenia roślinnego), podlegają w procesie produkcyjnym obróbce termicznej, chemicznej, mechanicznej oraz wysokim ciśnieniom, nie zapewnia rosnącemu organizmowi świeżych, nie zmodyfikowanych składników. Jest pozbawiony zupełnie enzymów roślinnych i naturalnych witamin, które są koenzymami lub katalizatorami wielu etapów powstawania kolagenu w wytwarzających ja komórkach tkanki łącznej nazywanych fibroblastami. Jest także pozbawiony naturalnych substancji mineralnych pochodzenia organicznego (będących w składzie tkanek roślinnych i zwierzęcych zjadanych przez mięsożerne żyjące na swobodzie).

Kontrolowany w procesie produkcji pokarmu komercyjnego skład chemiczny ilościowo odpowiada znanemu modelowi zapotrzebowania organizmu rosnącego psa na białka, tłuszcze, węglowodany, pierwiastki mineralne, włókna roślinne.   Struktura tych niezbędnych składników jest bardzo znacznie zmodyfikowana w procesie produkcyjnym i brak w nim jest występujących w pokarmie nieprzetworzonym wielu składników aktywnych biologicznie i wielu mikroelementów śladowych.

Zapewne odejście od naturalnego sposobu żywienia jest jedną z przyczyn wadliwego rozwoju tkanki łącznej i syntezy kolagenu w szczególności. Stąd zwiększająca się w ostatnim ćwierćwieczu ilość uszkodzeń i nawet zupełnych zerwań więzadeł krzyżowych u psów młodocianych ( w wieku szczenięcym). Co gorsza, obserwuję to narastające zjawisko u młodych psów różnych ras, bez względu na intensywność rozwoju i obciążenie ćwiczeniami ruchowymi.

Działania profilaktyczne dotyczące elementów dietetyki są możliwe do zrealizowania, jednak nie można wykluczyć utrwalonych w genomie skłonności do nieprawidłowych procesów rozwojowych na poziomie molekularnym, przekazywanych przez pokolenia przodków pozbawionych dostępu do pokarmu naturalnego.

Działania profilaktyczne dotyczące żywienia suk ciężarnych i rosnących szczeniąt mogą zostać oparte na modelu naturalnego, organicznego żywienia.

Profilaktyka schorzeń wynikających z wrodzonych zaburzeń rozwojowych (zwichnięcie rzepki, dysplazje) może być oparta na eliminacji z rozrodu osobników obciążonych tymi schorzeniami.

Zapobieganie powstawaniu przeciążeń mechanicznych struktur więzadłowych powinno obejmować stopniowe zwiększanie obciążeń ruchem, rozgrzewanie ruchem na smyczy przez kilka minut od rozpoczęcia spaceru, dbanie o brak nadwagi (szczególnie ważne u labradorów – ich pożądany eksterier to nisko  wiszący brzuch, obciążony wewnątrzotrzewnowym tłuszczem okołonarządowym).

Szczenięta co najmniej do ukończenia 7-8 miesięcy nie powinny być zmuszane do długich spacerów czy biegania obok jadącego na rowerze człowieka, bo są to ćwiczenia wytrzymałościowe zupełnie niewskazane dla młodocianej, wiotkiej jeszcze tkanki więzadeł. Wskazane jest natomiast dużo swobodnego ruchu na ograniczonej przestrzeni przez wiele godzin w ciągu dnia. Swobodnie poruszający się szczeniak zaprzestaje biegania po pojawieniu się objawów zmęczenia. Będąc na spacerze zawsze stara się nadążyć za człowiekiem, nawet wtedy, kiedy jest już poważnie wyczerpany.

Postępowanie z psami, u których doszło już do uszkodzenia więzadeł kolana  zależy od rodzaju uszkodzenia. Niektóre ubytki czynności stabilizującej więzadeł krzyżowych czy pobocznych kolana mogą być leczone w sposób zachowawczy, prowadząc do przywrócenia czynności zadowalającej. Jest to rezultat wystarczający dla psów o niskim temperamencie, małej masie ciała, pędzących spokojny (żeby nie powiedzieć – leniwy) tryb życia. Większość aktywnych ruchowo  psów bez inwazyjnej (chirurgicznej) drogi leczenia nie wraca do pełnej aktywności ruchowej. Nie można w tym miejscu nie zauważyć, że mechaniczne uszkodzenie, czy nawet zerwanie więzadła, powoduje w chwili zaistnienia zdarzenia, powstanie wielu mikrouszkodzeń innych struktur stawu. Sytuacja taka powoduje powstanie wielu ognisk patologicznych, spośród których leczeniu chirurgicznemu podlega głównie uszkodzone więzadło/ więzadła.

Leczenie uzupełniające, długotrwała rekonwalescencja i czasem także rehabilitacja wymagają wiele czasu i dopiero po kilku miesiącach staw wraca do czynności zbliżonej do tej sprzed uszkodzenia.

Wielość odmian rasowych psów, typów użytkowania, sposobów żywienia, trybu życia, różnic osobniczych wewnątrz jednej rasy, to tylko niektóre (główne) z przesłanek, które należy uwzględnić podczas planowania sposobu postępowania medycznego u psa z uszkodzonym więzadłem. 

Z każdym pacjentem należy postąpić indywidualnie, choć może według jednego z przyjętych schematów a wybór drogi to ustalenia lekarza i właściciela.

dr n.wet. Adam Michał Janicki
Warszawa, 14 marca 2009 r. 


Członkowie stowarzyszenia Labrador Retriever Team składają Panu dr. A. M. Janickiemu serdeczne podziękowania za życzliwość i za poświęcony czas  na przygotowanie powyższego tekstu

Labrador Retriever Team

[powrót]